Współczesny rynek pracy coraz częściej wymaga od pracowników nie tylko gotowości do zmiany, ale również umiejętności ciągłego uczenia się. W wielu branżach jest to ważny element rozwoju zawodowego. W sektorze nowoczesnych technologii w produkcji i usługach staje się natomiast warunkiem utrzymania się na rynku pracy.

Branża obejmująca m.in. technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), nowoczesny przemysł, automatykę, elektronikę, badania i rozwój oraz usługi oparte na zaawansowanych technologiach należy do najbardziej dynamicznie rozwijających się sektorów gospodarki.
To również jeden z obszarów, który szczególnie silnie wpływa na rozwój gospodarczy Pomorza. Analiza potrzeb edukacyjnych pracowników tego sektora pokazuje, że wiele zjawisk obserwowanych dziś w branży technologicznej w najbliższych latach będzie dotyczyć także innych sektorów gospodarki.

 

Uczenie się nie jako wybór, lecz konieczność

Badanie przeprowadzone wśród mieszkańców województwa pomorskiego pokazuje, że aż 89,6% pracowników branży nowoczesnych technologii uważa, iż wykonywana przez nich praca wymaga stałego dokształcania. Jest to jeden z najwyższych wyników spośród wszystkich analizowanych branż.

Tak wysoki odsetek nie wynika jednak wyłącznie z ambicji czy chęci zdobywania nowych kwalifikacji. W sektorze technologicznym rozwój kompetencji jest postrzegany przede wszystkim jako konieczność. Pracownicy funkcjonują w środowisku, w którym wiedza bardzo szybko się dezaktualizuje, a nowe rozwiązania technologiczne pojawiają się niemal każdego dnia. Umiejętności, które jeszcze kilka lat temu były wysoko cenione przez pracodawców, dziś często stanowią jedynie punkt wyjścia do dalszego rozwoju.

W efekcie uczenie się staje się elementem codziennej pracy, a nie działaniem podejmowanym okazjonalnie. Wielu respondentów podkreślało, że brak aktywności rozwojowej jest postrzegany przez pracowników i przełożonych jako zawodowy regres.

 

Sztuczna inteligencja – szansa i wyzwanie jednocześnie

Jednym z najważniejszych czynników wpływających obecnie na potrzeby rozwojowe pracowników jest dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji. W branży nowoczesnych technologii AI jest postrzegana w sposób ambiwalentny – z jednej strony jako narzędzie wspierające efektywność pracy, z drugiej jako czynnik zwiększający niepewność zawodową.

Respondenci wskazują, że rozwiązania oparte na AI są już wykorzystywane do automatyzacji wielu procesów, takich jak analiza danych, przygotowywanie raportów, tworzenie dokumentacji czy obsługa klientów. Narzędzia te pomagają również w rozwiązywaniu problemów technicznych, wspierają analizę informacji i usprawniają wykonywanie rutynowych zadań.

Jednocześnie wielu pracowników dostrzega ryzyko związane z postępującą automatyzacją. W badaniu pojawiały się opinie, że nawet około 30% obecnych stanowisk może zostać
w przyszłości przejętych przez rozwiązania wykorzystujące sztuczną inteligencję. Nie oznacza to jednak przekonania o całkowitym zastąpieniu człowieka przez technologię. Respondenci podkreślali, że AI nadal wymaga nadzoru, krytycznej oceny oraz umiejętności diagnozowania błędów generowanych przez systemy.

Szczególnie interesujący jest efekt psychologiczny, jaki wywołuje rozwój sztucznej inteligencji. Wielu pracowników mówi o „cichej konieczności” ciągłego podnoszenia kwalifikacji. Świadomość szybkiego postępu technologicznego sprawia, że rozwój zawodowy staje się sposobem na utrzymanie swojej wartości na rynku pracy. Nie dziwi więc fakt,
że aż 30,4% respondentów deklaruje chęć rozwijania kompetencji związanych z AI w najbliższym roku.

 

Kompetencje przyszłości – więcej niż technologia

Branża nowoczesnych technologii kojarzy się przede wszystkim z wysokimi wymaganiami technicznymi. Rzeczywiście, kompetencje zawodowe, cyfrowe oraz specjalistyczna wiedza technologiczna pozostają fundamentem zatrudnienia w tym sektorze.

Potrzeby kompetencyjne (kompetencje twarde)

Obszar	Wynik	Znaczenie w porównaniu do innych branż
Techniczne	81,2%	Jeden z najwyższych wyników na rynku
Cyfrowe	68,1%	Najwyższy wynik z pośród wszystkich branż
Językowe	57,7%	Najwyższy wynik z pośród wszystkich branż

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Badanie potrzeb mieszkańców województwa pomorskiego w obszarze Lifelong Learning LLL

Transkrypcja danych do tabeli Potrzeby kompetencyjne - kompetencje twarde.pdf

Jednak wyniki badania pokazują zjawisko, które jeszcze kilka lat temu mogło wydawać się zaskakujące. Wraz z rozwojem nowych technologii rośnie znaczenie kompetencji miękkich. Jako ważne wymaganie na swoich stanowiskach wskazało je aż 47,7% pracowników branży.

Pracownicy coraz częściej wskazują na potrzebę rozwijania umiejętności związanych z komunikacją, współpracą, zarządzaniem zespołami, odpornością na stres czy psychologią biznesu. W opinii respondentów właśnie te kompetencje są najtrudniejsze do zastąpienia przez algorytmy i systemy sztucznej inteligencji.

Można więc mówić o swoistym paradoksie. Im bardziej zaawansowane stają się technologie, tym większe znaczenie mają kompetencje typowo ludzkie. W przyszłości sukces zawodowy będzie zależał nie tylko od znajomości narzędzi i systemów, ale również od umiejętności współpracy, rozwiązywania problemów oraz podejmowania decyzji w zmieniającym się otoczeniu.

 

Certyfikaty zyskują na znaczeniu

Charakterystycznym elementem branży technologicznej jest również rosnąca rola certyfikacji. Dla wielu pracowników certyfikat stanowi bardziej aktualne potwierdzenie kompetencji niż formalne wykształcenie zdobyte kilka lub kilkanaście lat wcześniej.

Respondenci wskazywali na znaczenie certyfikatów technicznych, ale również procesowych i menedżerskich, takich jak ITIL, Scrum (PSM, PSPO), PMP czy CISSP. W warunkach szybkich zmian technologicznych certyfikacja pozwala szybciej potwierdzić aktualność wiedzy i zwiększa mobilność zawodową pracowników.

Z perspektywy uczenia się przez całe życie oznacza to rosnącą rolę krótszych, wyspecjalizowanych form kształcenia, które umożliwiają szybkie zdobycie i potwierdzenie konkretnych kompetencji.

 

Jak uczą się pracownicy branży technologicznej?

Pracownicy sektora nowoczesnych technologii należą do najbardziej aktywnych edukacyjnie grup zawodowych. Jedynie niewielki odsetek respondentów, 11,2% nie planuje żadnych działań rozwojowych w najbliższym czasie. Większość deklaruje udział w szkoleniach, kursach lub innych formach doskonalenia zawodowego.

Badanie pokazuje jednak wyraźnie, że oczekiwania wobec edukacji ulegają zmianie. Tradycyjne, długie formy kształcenia coraz częściej przegrywają z rozwiązaniami bardziej elastycznymi i praktycznymi. Pracownicy cenią szkolenia online, ale pod warunkiem, że zapewniają możliwość interakcji z prowadzącym i pracę na rzeczywistych przykładach.

Największym zainteresowaniem cieszą się krótkie formy edukacyjne realizowane w blokach trwających do kilku godzin. Istotne znaczenie ma także możliwość konsultacji z ekspertami oraz dostęp do wsparcia po zakończeniu szkolenia.

W badaniu wielokrotnie powracało przekonanie, że skuteczne szkolenie powinno być przede wszystkim praktyczne. Uczestnicy oczekują pracy na rzeczywistych problemach, analizowania konkretnych przypadków oraz możliwości natychmiastowego wykorzystania zdobytej wiedzy w codziennej pracy.

 

Wyzwanie jakości i dopasowania oferty edukacyjnej

Choć rynek szkoleń dla branży technologicznej jest bardzo rozwinięty, pracownicy zwracają uwagę na trudności związane z oceną jakości dostępnych ofert. Wielu respondentów opisuje rynek edukacyjny jako „studnię bez dna”, w której trudno odróżnić wartościowe programy od kursów o niewielkiej przydatności zawodowej.

Problemem nie jest więc brak szkoleń, ale raczej ich jakość oraz stopień dopasowania do potrzeb uczestników. Szczególnie krytycznie oceniane są programy o charakterze wyłącznie teoretycznym oraz szkolenia kierowane do bardzo szerokich grup odbiorców.

Respondenci podkreślają potrzebę większej personalizacji oferty edukacyjnej, uwzględniającej poziom zaawansowania uczestników, specyfikę stanowiska pracy oraz rzeczywiste luki kompetencyjne.

 

Co utrudnia rozwój?

Mimo wysokiej motywacji do nauki pracownicy branży technologicznej napotykają liczne bariery. Najczęściej wskazywaną przeszkodą jest brak czasu, wynikający z intensywności pracy zawodowej i realizowanych projektów. Na tę barierę zwróciło uwagę 54,5% respondentów

Respondenci zwracają również uwagę na szybkie dezaktualizowanie się wiedzy, które sprawia, że niektóre programy edukacyjne nie nadążają za zmianami zachodzącymi na rynku. Pojawiają się także obawy, że podnoszenie kwalifikacji może prowadzić do zwiększenia zakresu obowiązków bez adekwatnego wzrostu wynagrodzenia.

Istotnym problemem jest również brak profesjonalnego wsparcia w planowaniu rozwoju. Wielu pracowników deklaruje trudności w wyborze odpowiednich szkoleń oraz określeniu kierunku dalszego rozwoju zawodowego.

 

Niewykorzystany potencjał regionalnej oferty edukacyjnej

Jednym z najbardziej zaskakujących wyników badania jest niski poziom znajomości regionalnej oferty edukacyjnej. Aż 71,9% pracowników branży nowoczesnych technologii deklaruje, że nie zna dostępnych w województwie pomorskim możliwości rozwoju zawodowego.

Wynik ten pokazuje, że wyzwaniem nie jest wyłącznie tworzenie nowych programów edukacyjnych, ale również skuteczne docieranie z informacją do potencjalnych uczestników. Wiele wartościowych inicjatyw może nie osiągać pełnego potencjału właśnie z powodu ograniczonej rozpoznawalności.

 

Pomorskie specjalizacje szansą dla rozwoju kompetencji

Badani zwracają uwagę na potrzebę jeszcze silniejszego powiązania oferty edukacyjnej z kierunkami rozwoju gospodarczego regionu, co stanowi jeden z kluczowych wniosków z części jakościowej badania (wywiady FGI) i było podnoszone przez respondentów ze wszystkich ośmiu analizowanych branż. W tym kontekście wskazywane są obszary o największym potencjale rozwojowym, takie jak morska energetyka wiatrowa, energetyka jądrowa, cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja, logistyka, transport morski i lotniczy oraz zarządzanie łańcuchami dostaw.

Rozwijanie kompetencji związanych z tymi obszarami może stanowić jeden z kluczowych elementów wzmacniania konkurencyjności gospodarki Pomorza oraz zwiększania szans mieszkańców na zatrudnienie w sektorach przyszłości.

 

Wnioski dla samorządu, pracodawców i instytucji rynku pracy

Wyniki badania pokazują, że rozwój kompetencji nie zależy wyłącznie od dostępności szkoleń. Równie istotne stają się jakość informacji, możliwość korzystania z poradnictwa zawodowego oraz wsparcie w planowaniu ścieżek rozwoju.

Dla samorządu województwa oznacza to potrzebę dalszego rozwijania regionalnego ekosystemu uczenia się przez całe życie poprzez lepszą komunikację oferty edukacyjnej, wspieranie wysokiej jakości programów szkoleniowych oraz rozwijanie usług poradnictwa edukacyjno-zawodowego.

Dla pracodawców wyniki badania są potwierdzeniem, że rozwój pracowników staje się jednym z kluczowych elementów budowania przewagi konkurencyjnej organizacji. Natomiast dla publicznych służb zatrudnienia stanowią wskazówkę, że coraz większą rolę odgrywa nie tylko organizowanie szkoleń, ale również wspieranie mieszkańców w świadomym planowaniu kariery i rozwoju kompetencji.

Branża nowoczesnych technologii pokazuje dziś, jak może wyglądać przyszłość rynku pracy. To właśnie tutaj najszybciej widać, że uczenie się przez całe życie przestaje być ideą, a staje się niezbędnym elementem funkcjonowania zawodowego. Wszystko wskazuje na to, że doświadczenia tego sektora w najbliższych latach będą coraz częściej wyznaczać kierunek zmian także w pozostałych branżach gospodarki.

Źródła:

1. Badanie potrzeb mieszkańców województwa pomorskiego w obszarze Lifelong Learning LLL - badanie jakościowe
2. Badanie potrzeb mieszkańców województwa pomorskiego w obszarze Lifelong Learning - badanie ilościowe

Opracowanie: Klaudia Zagórowicz, Wydział Planowania i Analiz Rynku Pracy, Zespół Pomorskiego Obserwatorium Rynku Pracy, WUP w Gdańsku